◐ Shell
reader mode source ↗
بۆ ناوەڕۆک بازبدە
لە ئینسایکڵۆپیدیای ئازادی ویکیپیدیاوە
کۆشکی ڤێرسای
بەشێکە لەPalace and Park of Versailles
دامەزران١ی کانوونی دووەمی ١٦٦١
بەکارھێنانpalace، art museum، filming location
ناو بە زمانی فەرمیChâteau de Versailles
دامەزرێنەرلویسی سێزدەھەم
وڵاتفەڕەنسا
دابەشکاریی کارگێڕیڤێرسای
ناوچەی جوگرافیPalace and Park of Versailles
پۆتانی شوێن٤٨°٤٨′١٧″N ٢°٧′١٣″E
خاوەنCrown of France
خاوەنیAllegory on the 18th Brumaire, or: France saved
دەستپێشخەرلویی چواردەیەم
خەڵاتەکانmusée de France
ستایلی نژیاروانیFrench Baroque architecture
نیشتەجێMuseum of the History of France
ئامادە کراوە بەchanging table
باری کەلەپووریclassified historical monument، کەلەپووری جیھانیی یوونێسکۆ
ڕووبەر٦٧٬٠٠٠ مەتری چوارگۆشە
Phone number+33 1 30 83 78 00، +33-1-30-83-78-00
وێبگەhttps://en.chateauversailles.fr/، https://www.chateauversailles.fr
بەستەری وەسفکراوhttps://bibliotheque-numerique.inha.fr/collection/item/11847-nouvelle-description-des-chasteaux-et-parcs-de-versailles-et-de-marly-
وێنا کراNouvelle description des chasteaux et parcs de Versailles et de Marly
پێوەری کەلەپووری جیھانی(i)، (ii)، (vi)
Activity policy in this placeno selfie sticks
Online catalog URLhttp://collections.chateauversailles.fr/
Category for the exterior of the itemCategory:Exterior of the Palace of Versailles
Map
کۆشکی ڤێرسای

کۆشکی ڤێرسای (بە فەڕەنسی: Château de Versailles) کۆمەڵە کۆشکێکە لە شاری ڤێرسای لە نزیکی پاریسدا کە وەکوو گەورەترین کۆشکی شاھانەی جیھان دەناسرێت. پەیمانی ڤێرسای کە یەکێک لە گرنگرین پەیمانەکانی مێژووی جیھانە لەم کۆشکەدا بەستراوە.

مێژوو

[دەستکاری]
ھەڵکۆڵراوێکی شاتۆی لویسی سێزدەھەم وەک ئەوەی لە ساڵی ١٦٥٢دا دەرکەوتووە
ڤێرسای لە دەوروبەری ١٦٥٢، لەلایەن ژاک گۆمبو

لە ساڵی ١٦٢٣دا،[١][٢] لویسی سێزدەھەم، پاشای فەڕەنسا، نیشتەجێگەی ڕاوێکی لەسەر گردێک لە ناوچەیەکی دڵخوازی ڕاوکردن دروست کرد، کە ١٢ میل بەرەو ڕۆژئاوای پاریس،[٣] و ١٠ میل لە نیشتەجێگە سەرەکییەکەیەوە، کۆشکی سەنت-ژێرمێن-ئان-لێ، دوور بوو.[٤] شوێنەکە، لە نزیک گوندێک بە ناوی ڤێرسای،[ئ] ناوچەیەکی دارستانی شێدار بوو کە دەربارەکەی لویسی سێزدەھەم بە کەم تماشایان دەکرد و بە گشتی بە شایستەی پاشایان نەدەزانی؛[٨] یەکێک لە دەربارەکانی، فرانسوا دی باسومپیێر، نووسیویەتی کە نیشتەجێگەکە «تەنانەت لە سادەترین پیاوی بەڕێزیشدا، ھەستی لووتبەرزی دروست ناکات».[٢][٩] لە ساڵی ١٦٣١ تا ١٦٣٤، تەلارساز فیلیبێرت لێ ڕۆی نیشتەجێگەکەی بە شاتۆیەک بۆ لویسی سێزدەھەم گۆڕی،[١٠][١١] کە ڕێگەی نەدەدا بە شاژنەکەی، ئانی نەمسا، کە شەوان لەوێ بمێنێتەوە،[١٢][١٣] تەنانەت کاتێک بڵاوبوونەوەی کۆڵە لە سەنت-ژێرمێن-ئان-لێ لە ساڵی ١٦٤١دا لویسی سێزدەھەمی ناچار کرد ڕوو بکاتە ڤێرسای لەگەڵ میراتگرە سێ ساڵانەکەی، لویسی چواردەھەمی داھاتوو.[١٢][١٤]

کاتێک لویسی سێزدەھەم لە ساڵی ١٦٤٣دا مرد، ئان بوو بە ڕەجێنتی لویسی چواردەھەم،[١٥] و شاتۆکەی لویسی سێزدەھەم بۆ دەیەی داھاتوو بەجێھێڵدرا. ئەو دەربارەکەی گەڕاندەوە بۆ پاریس،[١٦] کە لەوێ ئان و وەزیری سەرەکییەکەی، کاردیناڵ مازارین، بەردەوام بوون لە ڕێکارە دارایییە ناپەسەندەکانی لویسی سێزدەھەم. ئەمە بووە ھۆی فرۆند، زنجیرەیەک یاخیبوون دژی دەسەڵاتی پاشایەتی لە ١٦٤٨ تا ١٦٥٣ کە ململانێیەکی نێوان مازارین و میرەکانی خوێن، خێزانە فراوانەکەی لویسی چواردەھەم، بۆ دەسەڵات بەسەریدا شاردەوە.[١٧] لە دوای فرۆند، لویسی چواردەھەم بڕیاری دا بە تەنیا فەرمانڕەوایی بکات.[١٨][١٩] لە دوای مردنی مازارین لە ساڵی ١٦٦١دا،[٢٠] لویسی چواردەھەم حکوومەتەکەی چاکسازی تێدا کرد بۆ ئەوەی دایکی و میرەکانی خوێن دوور بخاتەوە،[١٩] دەربارەکەی گەڕاندەوە بۆ سەنت-ژێرمێن-ئان-لێ،[٢١] و فەرمانی کرد بە فراوانکردنی شاتۆکەی باوکی لە ڤێرسای بۆ کۆشکێکی گەورە.[١٢][٢٢]

لویسی چواردەھەم لە ساڵی ١٦٥٠کاندا لە ڤێرسای ڕاوی کردبوو،[١١][١٤] بەڵام تا ساڵی ١٦٦١ بایەخێکی تایبەتی بە ڤێرسای نەدابوو.[٢٣] لە ١٧ی ئابی ١٦٦١دا،[٢٤] لویسی چواردەھەم میوانی ئاھەنگێکی شکۆدار بوو کە لەلایەن نیکۆلاس فوکێت، سەرپەرشتیاری دارایی، لە نیشتەجێگە کۆشکییەکەی، شاتۆ دی ڤۆ-لێ-ڤیکۆنت، ڕێکخرابوو.[٢٠][٢٥] لویسی چواردەھەم سەرسام بوو بە شاتۆکە و باخچەکانی،[٢٥][٢٦] کە کاری لویس لێ ڤۆ، تەلارسازی دەربار لەوەتەی ساڵی ١٦٥٤، ئاندرێ لێ نۆتر، باخەوانی پاشایەتی لەوەتەی ساڵی ١٦٥٧، و شارڵ لێ برون،[١١] وێنەکێشێکی ناو خزمەتی پاشایەتی لەوەتەی ساڵی ١٦٤٧ بوون.[٢٧] قەبارە و دەوڵەمەندی ڤۆ-لێ-ڤیکۆنت بووە ھۆی ئەوەی فوکێت لەو ئەیلوولەدا زیندانی بکات، چونکە ئەو ھەروەھا قەڵایەکی دوورگەیی و سوپایەکی تایبەتی دروست کردبوو.[٢٥][٢٨] بەڵام لویسی چواردەھەم ھەروەھا لە ڤۆ-لێ-ڤیکۆنتەوە وەرگیرا،[٢٩] و بنیاتنەرەکانی بۆ پڕۆژەکانی خۆی دامەزراند.[٣٠][٣١] لویسی چواردەھەم فوکێتی بە ژان-باتیس کۆڵبێر گۆڕی،[١٩][٢٦] کە لایەنگرێکی مازارین و دوژمنی فوکێت بوو،[٣٢] و ئەرکی بەڕێوەبردنی دەستەی پیشەوەرانی ناو خزمەتی پاشایەتی پێ سپارد.[٣٣][٣٤] کۆڵبێر وەک نێوەندگیرێک لە نێوان ئەوان و لویسی چواردەھەمدا کاری دەکرد،[٣٥] کە بە کەسی ڕێنمایی و چاودێری پلاندانان و بنیاتنانی ڤێرسای دەکرد.[٣٦][٣٧][٣٨]

تێبینییەکان

[دەستکاری]
  1. ↑ ناوی «ڤێرسای»، کە یەکەمجار لە ساڵی ١٠٣٨دا بەکارھاتووە،[٥] لە وشەی فەڕەنسی کۆنی «ڤێرسایڵ» (versail)ەوە،[٦] لە وشەی لاتینی «ڤێرتێری» (vertere)ەوە دێت؛[٧] ھەردووکیان بە واتای «کێڵگەی کێڵدراو» دێن.[٦][٧]

سەرچاوەکان

[دەستکاری]
  1. ↑ Spawforth 2008، لاپەڕە 2. sfn error: no target: CITEREFSpawforth2008 (help)
  2. 1 2 Ayers 2004، لاپەڕە 333. sfn error: no target: CITEREFAyers2004 (help)
  3. ↑ Spawforth 2008، لاپەڕەکانی 1–2. sfn error: no target: CITEREFSpawforth2008 (help)
  4. ↑ Hoog 1996، لاپەڕە 369. sfn error: no target: CITEREFHoog1996 (help)
  5. ↑ City of Versailles: History. sfn error: no target: CITEREFCity_of_Versailles:_History (help)
  6. 1 2 Jones 2018، لاپەڕە 12. sfn error: no target: CITEREFJones2018 (help)
  7. 1 2 Spawforth 2008، لاپەڕە 1. sfn error: no target: CITEREFSpawforth2008 (help)
  8. ↑ Jones 2018، لاپەڕە 15. sfn error: no target: CITEREFJones2018 (help)
  9. ↑ Walton 1986، لاپەڕە 53. sfn error: no target: CITEREFWalton1986 (help)
  10. ↑ Jones 2018، لاپەڕەکانی 15–16. sfn error: no target: CITEREFJones2018 (help)
  11. 1 2 3 Berger 1994، لاپەڕە 53. sfn error: no target: CITEREFBerger1994 (help)
  12. 1 2 3 Jones 2018، لاپەڕە 16. sfn error: no target: CITEREFJones2018 (help)
  13. ↑ Spawforth 2008، لاپەڕە 3. sfn error: no target: CITEREFSpawforth2008 (help)
  14. 1 2 Palace of Versailles: History. sfn error: no target: CITEREFPalace_of_Versailles:_History (help)
  15. ↑ Bohanan 2001، لاپەڕە 58. sfn error: no target: CITEREFBohanan2001 (help)
  16. ↑ Jones 2018، لاپەڕە 17. sfn error: no target: CITEREFJones2018 (help)
  17. ↑ Bohanan 2001، لاپەڕەکانی 58, 60, 66. sfn error: no target: CITEREFBohanan2001 (help)
  18. ↑ Spawforth 2008، لاپەڕە 26. sfn error: no target: CITEREFSpawforth2008 (help)
  19. 1 2 3 Bohanan 2001، لاپەڕە 66. sfn error: no target: CITEREFBohanan2001 (help)
  20. 1 2 Berger 1994، لاپەڕە 18. sfn error: no target: CITEREFBerger1994 (help)
  21. ↑ Jones 2018، لاپەڕە 25. sfn error: no target: CITEREFJones2018 (help)
  22. ، لاپەڕەکانی369–70.
  23. ، لاپەڕەکانی4–5.
  24. ↑ Bonney 2007، لاپەڕە 223. sfn error: no target: CITEREFBonney2007 (help)
  25. 1 2 3 Blanning 2002، لاپەڕە 33. sfn error: no target: CITEREFBlanning2002 (help)
  26. 1 2 Jones 2018، لاپەڕە 19. sfn error: no target: CITEREFJones2018 (help)
  27. ↑ Palace of Versailles: Charles Le Brun. sfn error: no target: CITEREFPalace_of_Versailles:_Charles_Le_Brun (help)
  28. ↑ Berger 1994، لاپەڕەکانی 18–19. sfn error: no target: CITEREFBerger1994 (help)
  29. ↑ Walton 1986، لاپەڕە 41. sfn error: no target: CITEREFWalton1986 (help)
  30. ↑ Blanning 2002، لاپەڕە 40. sfn error: no target: CITEREFBlanning2002 (help)
  31. ↑ Walton 1986، لاپەڕە 42. sfn error: no target: CITEREFWalton1986 (help)
  32. ↑ Bonney 2007، لاپەڕەکانی 208–10. sfn error: no target: CITEREFBonney2007 (help)
  33. ↑ Spawforth 2008، لاپەڕە 5. sfn error: no target: CITEREFSpawforth2008 (help)
  34. ↑ Blanning 2002، لاپەڕە 36. sfn error: no target: CITEREFBlanning2002 (help)
  35. ↑ Berger 1994، لاپەڕە 20. sfn error: no target: CITEREFBerger1994 (help)
  36. ↑ Spawforth 2008، لاپەڕە 9. sfn error: no target: CITEREFSpawforth2008 (help)
  37. ↑ Walton 1986، لاپەڕە 35. sfn error: no target: CITEREFWalton1986 (help)
  38. ↑ Berger 1994، لاپەڕە 25. sfn error: no target: CITEREFBerger1994 (help)
ویکیمیدیا کامنز میدیای پەیوەندیداری بە کۆشکی ڤێرسای تێدایە.
وەرگیراو لە «https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=کۆشکی_ڤێرسای&oldid=1580495»