بخشایش یا آمرزش یا رحمت به معنای نیکخواهی، بخشش و مهربانی در زمینههای گوناگون اخلاقی، دینی، اجتماعی و حقوقی است.
در زمینهٔ اجتماعی و حقوقی، رحمت هم میتواند به رفتار دلسوزانهٔ صاحبان قدرت اشاره داشته باشد (مانند رحمتی که قاضی نسبت به محکوم نشان میدهد) و هم به کنش انساندوستانهٔ شخص ثالثی که هدفش یاریرساندن به قربانیان است. رحمت یکی از فضیلتهای بنیادین و از مهمترین تکالیف ادیان یکتاپرست از جمله یهودیت، مسیحیت و اسلام و نیز ادیان دیگر مانند بودیسم و هندوئیسم بهشمار میرود. در هر سه دین ابراهیمی، رحمت الهی صفتی برجسته و ویژه برای خدا دانسته شدهاست.
مفهوم رحمت افزون بر بُعد الهی، بُعد انسانی نیز دارد؛ بدین معنا که از مؤمنان خواسته شده با انجام کارهای رحمتآمیز همچون صدقهدادن، مراقبت از بیماران و یاریرساندن به نیازمندان، این صفت الهی را در زندگی خود بازتاب دهند.
شرح
[ویرایش | ]واژهٔ «رحمت» را میتوان «دلسوزی یا بردباریای که بهویژه نسبت به خطاکار یا کسی که در اختیار دیگری است نشان داده میشود» تعریف کرد؛ و همچنین «نعمتی که کنش لطف یا دلسوزی الهی است».[۱] اصطلاح «در رحمت کسی بودن» به وضعیتی اشاره دارد که شخص در برابر دیگری بیدفاع است.[۲]
حقوق و اخلاق
[ویرایش | ]
در بافتار قضایی، رحمت اغلب با عنوان «عفو» یا «تخفیف مجازات» (clemency) شناخته میشود. این اختیاری حاکمیتی است که در قوهٔ مجریه جای دارد و کاملاً صلاحدیدی است. جان لاک آن را «قدرت عمل بر پایهٔ صلاحدید، برای مصلحت عمومی، بدون تجویز قانون و گاه حتی بر خلاف آن» تعریف کرد.[۳] دادگاه استیناف حوزه ششم ایالات متحده آمریکا توضیح داد که «سرشت عفو این است که صرفاً بر ارادهٔ عفوکننده استوار است. او نیازی به ارائهٔ دلیل برای اعطا یا رد آن ندارد.»[۴]
ادیان
[ویرایش | ]مفهوم خدای رحمان در ادیان گوناگون از جمله هندوئیسم، مسیحیت، یهودیت و اسلام دیده میشود. انجام کارهای رحمتآمیز بهعنوان جزئی از باورهای دینی نیز از راه اعمالی مانند صدقهدادن، مراقبت از بیماران و کارهای رحمت تأکید شدهاست.[۵]
مسیحیت
[ویرایش | ]در عهد جدید تأکید ویژهای بر رحمت وجود دارد. در Hebrews ۴:۱۶ آمدهاست: «پس با اطمینان به تخت فیض نزدیک شویم تا رحمت بیابیم و فیضی بههنگام دریابیم.» فیض و رحمت هر دو بخششهای رایگان خدا هستند؛ فیض آن چیزی است که شخص بدون استحقاق دریافت میکند و رحمت آن است که شخص کیفر شایستهاش را دریافت نمیکند.[۶]
در انجیل لوقا، سرود مگنیفیکات و بنهدیکتوس (سرود زکریا) بر رحمت خدا تأکید دارند. در خوشاگوییها در Matthew ۵:۷ آمده: «خوشا به حال رحمکنندگان، زیرا بر آنان رحم خواهد شد.»[۷] در Ephesians ۲:۴–۵ پولس رسول به رحمت خدا در زمینهٔ رستگاری اشاره میکند: «خدا که در رحمت توانگر است… حتی وقتی در گناهان مرده بودیم، ما را با مسیح زنده ساخت.»
عیسی مسیح رحمت را در تمثیلهای بسیاری روشن ساخت، از جمله در تمثیل سامری نیکوکار (Luke ۱۰:۲۵–۳۷) و تمثیل پسر ولگرد (Luke ۱۵:۱۱–۳۲). شفای بیماران توسط او نیز کنشهای رحمتآمیز بود. در Luke ۶:۳۶ آمده: «رحیم باشید، همانگونه که پدر شما رحیم است.»
این عنصر عبادی رحمت در سنت مسیحی را آگوستین نیز بازتاب داد و رحمت را «همیشه کهن، همیشه نو» خواند.[۷][۸] کارهای رحمت (هفت کار جسمانی و هفت کار معنوی) بخشی از سنتهای کاتولیکی و ارتدکس شرقی هستند.[۹]
کاتولیک رومی
[ویرایش | ]
در منشور پاپی غنی در رحمت (به لاتین: Dives in misericordia، «غنی در رحمت») پاپ ژان پل دوم نقش رحمت — هم رحمت خدا و هم نیاز به رحمت انسانی — را بررسی کرد.[۱۱] او در تمثیل پسر ولگرد (Luke ۱۵:۱۱–۳۲) «جوهر رحمت الهی» را دید.[۱۱] پسر ولگرد پس از تباهکردن میراث خود، بر پایهٔ عدالت تنها میتوانست انتظار بازگشت بهعنوان مزدور را داشته باشد؛ اما پدر — نمادی از خدا — فراتر از الزامات عدالت، با دلسوزی پسرش را پذیرفت.
کتکیزم کلیسای کاتولیک بر اهمیت کارهای رحمت تأکید میکند. در آموزههای کلیسای کاتولیک، رحمت خدا از راه کنش روحالقدس جاری میشود.[۹][۱۲] آیین کاتولیک دربرگیرندهٔ ارجاعات مکرر به رحمت است، مانند کیریه الایسون، خریسته الایسون: «خداوندا رحم کن، مسیحا رحم کن».[۱۳]
رحمت همچنین درونمایهٔ مهمی در شمایلنگاری مسیحی بودهاست. از قرون وسطی به بعد، بسیاری از آثار هنری مردم را به انجام کارهای رحمت تشویق کردند و چنانکه تاریخنگار هنر رالف فان بورن با نمونهٔ کاراواجو نشان میدهد، «به مخاطبان کمک کردند تا رحمت را در زندگی خود کشف کنند».[۱۴]: ۷۹–۸۰
در سدهٔ بیستم، توجه تازهای به رحمت در کلیسای کاتولیک رومی پدید آمد که بخشی از آن به عبادت رحمت الهی بازمیگشت.[۱۰][۱۵][۱۶] کانون اصلی این عبادت، عشق رحمتآمیز خدا و آرزوی جاریساختن آن عشق و رحمت از دل خود بهسوی نیازمندان است.[۱۵]
پاپ ژان پل دوم پیرو عبادت رحمت الهی بود که ریشه در آموزههای قدیسه فائوستینا کوواسکا (۱۹۰۵–۱۹۳۸) داشت؛ او به «رسول رحمت» شناخته میشود.[۱۶][۱۷]
شماری از زیارتگاههای کاتولیک رومی بهطور ویژه به رحمت الهی اختصاص دارند، از جمله بازیلیکای رحمت الهی در کراکوف و زیارتگاه ملی رحمت الهی (استاکبریج، ماساچوست).[۱۸] ژانپل دوم هنگام وقف بازیلیکای رحمت الهی، از دفتر خاطرات فائوستینا نقلقول کرد و رحمت را «بزرگترین صفت خدای قادر مطلق» خواند.[۱۹]
نخستین «کنگرهٔ جهانی رسولی رحمت» در آوریل ۲۰۰۸ در رم برگزار شد و پاپ بندیکت شانزدهم آن را گشایش کرد.[۷][۲۰]
در سال ۲۰۱۵، پاپ فرانسیس در کلیسای سن پیترو با فرمان پاپی Misericordiae Vultus («چهرهٔ رحمت»)، سال مقدس فوقالعادهٔ سال مقدس رحمت را از ۸ دسامبر ۲۰۱۵ (عید باروری پاک) تا ۲۱ نوامبر ۲۰۱۶ (عید مسیح پادشاه) اعلام کرد.[۲۱] درونمایهٔ این سال مقدس فوقالعاده از Luke ۶:۳۶ برگرفته شده بود: «رحیم باشید، همچون پدر».[۲۲]
کارهای رحمت
[ویرایش | ]از قرون وسطی به بعد، هفت کار جسمانی و هفت کار معنوی رحمت برشمرده شدهاند:[۹][۱۲]
کارهای جسمانی عبارتاند از: خوراکدادن به گرسنگان، نوشاندن به تشنگان، پناهدادن به بیگانگان، پوشاندن برهنگان، مراقبت از بیماران، دیدار زندانیان و بهخاکسپردن مردگان. کارهای معنوی نیز دربرمیگیرند: آموختن به نادانان، رهنمونشدن دودلان، دلداریدادن به اندوهگینان، نکوهش گناهکاران، بخشیدن توهینکنندگان، بردباری با مزاحمان و دعا برای زندگان و درگذشتگان.[۲۳][۲۴]
اسلام
[ویرایش | ]در اسلام، عنوان «رحیم» (الرحیم) یکی از نامهای الله و «رحمان» (الرحمن) پرکاربردترین نام در قرآن است. هر دو واژهٔ رحمان و رحیم از ریشهٔ «رَحمَت» مشتق شدهاند که به نرمدلی و نیکخواهی اشاره دارد. قرآن دارای ۱۱۴ سوره است و بهجز سورهٔ توبه، همهٔ سورهها با بسمله («بِسمِ اللهِ الرَّحمنِ الرَّحیمِ» — «به نام خدای بخشایندهٔ مهربان») آغاز میشوند. در سورههای مکی میانی (حدود ۶۱۵–۶۲۰ میلادی)، نام «الرحمن» حتی بسامدی بیشتر از «الله» دارد.
بهعنوان نمودی از رحمت، صدقهدادن (زکات) چهارمین رکن از ارکان پنجگانهٔ اسلام و یکی از واجبات مؤمنان است.[۲۶]
یهودیت
[ویرایش | ]مفهوم رحمت در عبری دو واژهٔ کلیدی را دربرمیگیرد. حسد en = Chesed }}}} که به «محبت پایدار» و «نیکی» نیز ترجمه میشود، هفتمین صفت از سیزده صفت الهی است.
واژهٔ دیگر، رَحَمیم (rachamim)، به «دلسوزی» نیز ترجمه شده و چهارمین صفت از سیزده صفت است. ریشهٔ عبری «رحم» هممعنای رَحِم (زهدان) است و اغلب برای توصیف پیوند یهوه با قوم بنیاسرائیل به کار میرود. در Exodus ۳۴:۶ آمده: «خداوند، خداوند، خدای رحمان و کریم، دیرخشم و آکنده از محبت پایدار و وفاداری.»[۲۷]
این مفهوم بهویژه در زمینهٔ تبعید بابلی تأکید شدهاست. در Isaiah ۴۹:۱۳–۱۵ آمده: «خداوند قوم خود را تسلی داده و بر رنجدیدگانش رحم میکند. [...] آیا زنی کودک شیرخوارهٔ خود را فراموش میکند؟ حتی اگر او فراموش کند، من تو را فراموش نخواهم کرد.» هنگامی که داوود به سبب گناهش مخیّر شد میان سه سال قحطی، سه ماه تعقیب دشمنان یا سه روز بلا یکی را برگزیند، بلا را برگزید و گفت: «بگذار به دست خدا بیفتیم، زیرا رحمت او بزرگ است» (2 Samuel ۲۴:۱۴).[۲۷]
دیگر ادیان و باورها
[ویرایش | ]گوان یین، بوداسف رحمت و دلسوزی، یکی از شناختهشدهترین و گرامیداشتهشدهترین بوداسفها در آسیاست.[۲۸]
کَرونا (Karuṇā) که اغلب به «دلسوزی» ترجمه میشود، بخشی از باورهای هندوئیسم، بودیسم و جینیسم است. کَرونا در همهٔ مکتبهای بودیسم حضور دارد و در جینیسم یکی از بازتابهای دوستی جهانشمول انگاشته میشود.[۲۸]
آموزگار معنوی مهربابا خدا را در نیایش «ای پروردگار» «سراسر رحمت و ابدی نیکخواه» خواند و بر این باور بود که انسان میتواند از راه «استمداد از رحمت او» به خدا نزدیک شود.[۲۹]
رحمت در ادبیات
[ویرایش | ]
- در نمایشنامهٔ بازرگان ونیزی اثر ویلیام شکسپیر، پورشیا در هیئت وکیل جوانی به نام بالتازار، از شایلاک میخواهد به موکلش آنتونیو رحم کند:[۳۰]
کیفیت رحمت زور نمیپذیرد،
همچون باران نرم از آسمان فرو میچکد
بر زمین زیرین. دوبار مبارک است:هم بخشنده را برکت میدهد و هم گیرنده را.
- در داستان بازگشت یک اصلاحطلب اثر او. هنری، جیمی والنتاین گاوصندوقشکن، هویت و مهارتهایش را آشکار میسازد تا کودکی را که تصادفاً در گاوصندوق بانک گیر افتاده آزاد کند. کارآگاهی که در تعقیب او بوده وقتی میبیند والنتاین گاوصندوق را میگشاید، هنگام تسلیمشدن او وانمود میکند که او را نمیشناسد و دور میشود.[۳۱]
نقلقولها
[ویرایش | ]- «من همیشه دریافتهام که رحمت میوههایی پربارتر از عدالت سختگیرانه به بار میآورد.» — آبراهام لینکلن
- «زیرا کودکان بیگناهاند و عدالت را دوست دارند، در حالی که بیشتر ما شریریم و طبعاً رحمت را ترجیح میدهیم.» — جی.کی. چسترتون
- «تو نمیتوانی تصور کنی و من هم نمیتوانم که رحمت خداوند چقدر بهطرز هولناکی شگفتآور است.» — گراهام گرین، صخره برایتون
- «چه حیف که بیلبو آن موجود پلید را وقتی فرصت داشت نکشت! [...] ترحم بود و رحمت: نزدن بینیاز.» — جی. آر. آر. تالکین، یاران حلقه
جستارهای وابسته
[ویرایش | ]
منابع
[ویرایش | ]- ↑ «mercy». Merriam-Webster. بایگانیشده از روی نسخهٔ اصلی در ۱۹ آوریل ۲۰۲۵. دریافتشده در ۱۲ اوت ۲۰۲۳.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ بهطور خودکار ترجمهشده (رده) - ↑ «at the mercy of». McGraw-Hill Dictionary of American Idioms and Phrasal Verbs. The McGraw-Hill Companies, Inc. ۲۰۰۲. بایگانیشده از روی نسخهٔ اصلی در ۲۵ نوامبر ۲۰۲۳. دریافتشده در ۱۲ اوت ۲۰۲۳.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ بهطور خودکار ترجمهشده (رده) - ↑ Locke، John (۱۹۸۰). MacPherson، C.B (ویراستار). Second Treatise on Civil Government. Indianapolis, Ind.: Hackett. §§۱۵۹–۱۶۰.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ بهطور خودکار ترجمهشده (رده) - ↑ In re Sapp, 118 F.3d 460, 465 (6th Cir. 1997).
- ↑ Sarat، Austin؛ Hussain، Nasser (۲۰۰۶). Forgiveness, mercy, and clemency. Stanford University Press. صص. ۱–۵. شابک ۰-۸۰۴۷-۵۳۳۳-۴.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ بهطور خودکار ترجمهشده (رده) - ↑ Wellman، Jack (۱۷ مارس ۲۰۱۴). «What Is The Difference Between Mercy and Grace?». Christian Crier. بایگانیشده از روی نسخهٔ اصلی در ۱۲ اوت ۲۰۲۳. دریافتشده در ۱۲ اوت ۲۰۲۳.: نگهداری یادکرد:تاریخ بهطور خودکار ترجمهشده ()
- Mauriello، Matthew R. (۲۰۱۱). . Xulon Press. صص.۱۶۰. شابک ۹۷۸-۱-۶۱۲۱۵-۰۰۵-۵.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ بهطور خودکار ترجمهشده (رده) - ↑ آگوستین. اعترافات. X.۲۷.
- 1 2 3 Apostoli، Andrew (۲۰۰۲). We Believe in the Holy Spirit. Our Sunday Visitor, Publishing Division. صص. ۱۰۵–۱۰۷. شابک ۱-۹۳۱۷۰۹-۳۱-۹.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ بهطور خودکار ترجمهشده (رده) - 1 2 Groeschel، Benedict (۲۰۱۰). Am With You Always. Ignatius Press. ص. ۵۴۸. شابک ۹۷۸-۱-۵۸۶۱۷-۲۵۷-۲.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ بهطور خودکار ترجمهشده (رده) - 1 2 Pope John Paul II (۳۰ نوامبر ۱۹۸۰). «Dives in misericordia». Libreria Editrice Vaticana.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ بهطور خودکار ترجمهشده (رده) - 1 2 «Catechism of the Catholic Church». The Holy See. ۲۴۴۷.
- ↑ Fortescue، Adrian (۱۹۱۰). «Kyrie Eleison». Catholic encyclopedia. ج. ۸. New York: Robert Appleton Co. بایگانیشده از روی نسخهٔ اصلی در ۱۴ اوت ۲۰۲۳. دریافتشده در ۱۲ اوت ۲۰۲۳.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ بهطور خودکار ترجمهشده (رده) - ↑ van Bühren، Ralf (۲۰۱۷). «Caravaggio's 'Seven Works of Mercy' in Naples. The relevance of art history to cultural journalism». Church, Communication and Culture. ۲: ۶۳–۸۷. doi:10.1080/23753234.2017.1287283.
{{cite journal}}: نگهداری یادکرد:تاریخ بهطور خودکار ترجمهشده (رده) - 1 2 Ball، Ann (۲۰۰۳). Encyclopedia of Catholic Devotions and Practices. Our Sunday Visitor. ص. ۱۷۵. شابک ۰-۸۷۹۷۳-۹۱۰-X.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ بهطور خودکار ترجمهشده (رده) - 1 2 Burns، Paul؛ Butler، Alban (۲۰۰۱). Butler's lives of the saints: the third millennium. Bloomsbury Academic. ص. ۲۵۲. شابک ۹۷۸-۰-۸۶۰۱۲-۳۸۳-۵.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ بهطور خودکار ترجمهشده (رده) - ↑ Drake، Tim (۲۰۰۲). Saints of the Jubilee. AuthorHouse. صص. ۸۵–۹۵. شابک ۹۷۸-۱-۴۰۳۳-۱۰۰۹-۵.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ بهطور خودکار ترجمهشده (رده) - ↑ «Address of John Paul II». Holy See. Shrine of Divine Mercy, Krakow. ۷ ژوئن ۱۹۹۷. بایگانیشده از روی نسخهٔ اصلی در ۱۲ اوت ۲۰۲۳. دریافتشده در ۱۲ اوت ۲۰۲۳.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ بهطور خودکار ترجمهشده (رده) - ↑ John Paul II (۱۷ اوت ۲۰۰۲). «Dedication of the Shrine of Divine Mercy». Holy See. Kraków-Łagiewniki.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ بهطور خودکار ترجمهشده (رده) - ↑ htm | archive-date = March 30, 2012 | url-status = dead }}}}
- «Benedict XVI Inaugurates 1st Mercy Conference». Zenit. ۲ آوریل ۲۰۰۸. بایگانیشده از اصلی در ۷ آوریل ۲۰۰۸. دریافتشده در ۲۲ مه ۲۰۱۱.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ بهطور خودکار ترجمهشده (رده) - Wooden، Cindy (۳ آوریل ۲۰۰۸). «Cardinal calls mercy a grace that points out sin, provides healing». Catholic News Service. بایگانیشده از اصلی در ۳۰ مارس ۲۰۱۲. دریافتشده در ۲۲ مه ۲۰۱۱.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ بهطور خودکار ترجمهشده (رده)
- «Benedict XVI Inaugurates 1st Mercy Conference». Zenit. ۲ آوریل ۲۰۰۸. بایگانیشده از اصلی در ۷ آوریل ۲۰۰۸. دریافتشده در ۲۲ مه ۲۰۱۱.
- ↑ Pope Francis (۱۱ آوریل ۲۰۱۵). «Misericordiae Vultus». Holy See. بایگانیشده از روی نسخهٔ اصلی در ۲۵ ژانویه ۲۰۲۱. دریافتشده در ۱۵ ژانویه ۲۰۲۱.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ بهطور خودکار ترجمهشده (رده) - ↑ Harris، Elise (۱۳ مارس ۲۰۱۵). «Pope Francis declares Holy Year for Mercy». Catholic News Agency.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ بهطور خودکار ترجمهشده (رده) - ↑ «Sieben leibliche Werke». erzbistum-koeln.de.
- ↑ «Sieben geistige Werke». erzbistum-koeln.de.
- ↑ Hooker, Richard (July 14, 1999). "arkan ad-din the five pillars of religion". Washington State University. «The Five Pillars». بایگانیشده از اصلی در ۳ دسامبر ۲۰۱۰. دریافتشده در ۱۷ نوامبر ۲۰۱۰.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ بهطور خودکار ترجمهشده (رده) - 1 2 Barton، John؛ Reimer، David James (۱۹۹۷). After the exile. Mercer University Press. ص. ۹۰. شابک ۹۷۸-۰-۸۶۵۵۴-۵۲۴-۳.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ بهطور خودکار ترجمهشده (رده) - 1 2 Kok Kiang Koh (۲۰۰۴). Guan Yin: goddess of compassion. Asiapac Books. صص. ۶–۸. شابک ۹۸۱-۲۲۹-۳۷۹-۵.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ بهطور خودکار ترجمهشده (رده) - ↑ Kalchuri، Bhau (۱۹۸۶). Meher Prabhu: Lord Meher. ج. ۱۸. Myrtle Beach: Manifestation, Inc. ص. ۵۹۸۶.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ بهطور خودکار ترجمهشده (رده) - ↑ Shakespeare، William (۲۰۱۰). Bate، Jonathan؛ Rasmussen، Eric (ویراستاران). The Merchant of Venice. مادرن لایبری. صص. ۱۵۰–۱۵۱. شابک ۹۷۸-۱-۵۸۸۳۶-۸۷۴-۴.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ بهطور خودکار ترجمهشده (رده) - ↑ O. Henry (۱۹۲۲). «A Retrieved Reformation». در Smith، C. Alphonso (ویراستار). Selected stories from O. Henry. New York: Odyssey Press. صص. ۴۱–۴۹.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ بهطور خودکار ترجمهشده (رده)
- مشارکتکنندگان ویکیپدیا. «Mercy». در دانشنامهٔ ویکیپدیای انگلیسی، بازبینیشده در ۵ آوریل ۲۰۲۶.
- مشارکتکنندگان ویکیپدیا. «Barmherzigkeit». در دانشنامهٔ ویکیپدیای آلمانی ، بازبینیشده در ۵ آوریل ۲۰۲۶.
| درباره فضیلتها | |||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| خانوادههای فضیلت | |||||||||||
| فضایل فردی |
| ||||||||||
