De Golanhoogvlakte[1] (Golan, Hoogten van Golan, Golanvlakte of Golanhoogten) (Haḏbat al-Jawlān) is een heuvelachtig gebied in het zuidwesten van Syrië grenzend aan Libanon, Jordanië en Israël. In de Romeinse tijd werd het gebied aangeduid als Gaulanitis. In de oudheid was er een stad, Golã, gelegen in de streek Basan ten oosten van het Meer van Tiberias en ten noorden van de Jarmuk. Het gebied valt voor een groot deel samen met het Syrische gouvernement Quneitra. Archeologische opgravingen tonen bewoning van het gebied sinds (in ieder geval) het Neolithicum. De burgerbevolking op de Golanhoogten bestaat voornamelijk uit Druzen, een religieuze groep die zijn oorsprong vindt in de sjiitische islam.[2] Dit is een vrij gesloten gemeenschap, waar buitenstaanders zich niet zomaar kunnen bijvoegen. Historisch gezien, heeft deze gemeenschap veel te maken gehad met kritiek omtrent geloofsopvattingen, en begon daarom het concept van Taqiyya toe te passen.[2] Dat houdt in dat ter bescherming van jezelf, iemand zijn religieuze identiteit en opvattingen voor zich houdt.[3] Daarnaast zijn er kleinere aantallen alawitische Arabieren en soennitische Syrische Turkmenen (Turkomannen). De overgrote meerderheid beschouwt zichzelf als Syrisch en heeft een Syrisch paspoort.
Gedurende de Zesdaagse Oorlog van 1967, veroverde Israël het grootste deel van het gebied op Syrië en begon in 1970 met het stichten van nederzettingen. In 1981 werd het gebied door Israël bezet en maakte een 'Golan Hoogten-wet'. De Veiligheidsraad van de Verenigde Naties veroordeelde de Israëlische verovering, bezetting en annexatie in diverse resoluties, onder meer resolutie 497. Tot op heden wordt door de VN aangedrongen op een militaire terugtrekking uit het gebied en onderhandelingen met buurland Syrië. Gesteund door diverse VN-resoluties eist Syrië de volkenrechtelijk tot zijn territorium behorende Golanhoogten terug.
Libanon, en met name de Hezbollah, leggen een claim op een zeer klein gedeelte van de Golan (de Shebaa-boerderijen), maar die claim wordt niet door de Verenigde Naties gesteund. De VN beschouwen de Shebaa-boerderijen als een deel van Syrië, maar de grenstrekking in het verleden geschiedde niet altijd nauwkeurig.
Geschiedenis
[bewerken | brontekst bewerken]Door de eeuwen heen maakte het gebied deel uit van verschillende rijken, zoals het Assyrische Rijk, onder de heerschappij van de Arameeërs, het Macedonische Rijk van Alexander de Grote, het Romeinse Rijk, het Byzantijnse Rijk en het Ottomaanse Rijk en een doorgangspunt geweest voor handelsverkeer tussen Damascus, Jeruzalem en Caïro.
Kort voor het begin van de christelijke jaartelling voegden de Romeinen het gebied toe aan het rijk van Herodes de Grote. Na diens dood maakte het gebied deel uit van het koninkrijk dat (met korte tussenpozen) achtereenvolgens bestuurd werd door Filippus, Herodes Agrippa I en Herodes Agrippa II. Tijdens de kruistochten zijn de Hoogten van Golan enige tijd door de Kruisvaarders bezet.
In de 7e eeuw vond in dit gebied de Slag bij de Jarmuk plaats, waarbij de Arabieren Damascus veroverden en deze plaats later tot hoofdstad van het Arabische Rijk maakten.
.jpg&mode=clean)
Vanaf de 15e eeuw vestigden zich steeds meer Druzen in het gebied. Voor de Zesdaagse Oorlog van 1967 woonden er ongeveer 140.000 Druzen. Na de bezetting door Israël zijn daarvan zo'n 20.000 overgebleven.
Israëlische aspiraties
[bewerken | brontekst bewerken]Tijdens de Arabisch-Israëlische Oorlog van 1948 deed de, op 14 mei uitgeroepen, nieuwe staat Israël een eerste poging om de Golanhoogvlakte te veroveren. Op 24 mei 1948 werden orders aan het Israëlische defensieleger (IDF) gegeven om de verovering en bezetting ervan voor te bereiden.[4] De Verenigde Naties wisten dit politiek te verhinderen. Begin september werd Operatie Snir voorbereid. Deze werd echter uitgesteld en daarna gedegradeerd tot Operatie Bereshit (Genesis), die slechts als eerste doel had een aan Israël toevallende buitenpost (outpost 223) in te nemen. De Syriërs wisten de aanval echter af te slaan. Het was Israël niet gelukt Circassiërs en Druzen in het Syrische leger tot collaboratie over te halen. Eerst vanaf 1 april 1949 gaf men het idee van aanvallen op niet strikt militaire doelen op.[5]
In de Zesdaagse Oorlog van 1967 gaf de toenmalige Israëlische minister van Defensie Moshe Dayan op 9 juni het bevel tot een aanval en veroverde het noordelijk deel van de hoogvlakte. Om Damascus te beschermen besloot de Syrische regering om het zuidelijk deel op te geven. Dit was vlak voordat de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties op 9 juni met resolutie 234 en, omdat Israël doorging met veroveren, nog eens op 9 juni met resolutie 235 een wapenstilstand tussen Israël en Syrië afdwongen, welke door beide landen werd aanvaard.
Ook tijdens de Jom Kipoeroorlog in 1973 werd er hevig om de Golan gevochten. Met Resolutie 350 van de Veiligheidsraad van mei 1974 kwam het tot een akkoord over het neerleggen van de wapens en het oprichten van een waarnemingsmacht om er op toe te zien, de United Nations Disengagement Observer Force Zone (UNDOF).[6]
In deze strijd werd de Syrische stad Quneitra geheel door Israël verwoest. Na onderzoek door een Speciale Commissie van de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties werd Israël hiervoor verantwoordelijk gehouden en veroordeeld voor het vele geweld en de schendingen van mensenrechten, zoals neergelegd in de Conventies van Genève (artikel 53 en 147).[7]
Bezetting door Israël
[bewerken | brontekst bewerken]In 1981 werden de Golanhoogten door Israël geannexeerd en onder een speciale wetgeving voor de Golanhoogten gebracht. Zowel de annexatie als de wetten werden meteen door de internationale gemeenschap unaniem verworpen en in resolutie 497 van de VN-Veiligheidsraad nietig verklaard. Van Israël werd onmiddellijke terugtrekking geëist en er werd bepaald dat de Vierde Geneefse Conventie, betreffende de bescherming van burgers tijdens oorlogstijd, bleef gelden.[8]
Netanyahu's voormalige defensieminister Ehud Barak zei in 2015 dat Netanyahu Iran in 2010 en 2011 wilde bombarderen, maar er door de stafchef van het IDF en door collega's van werd weerhouden.[9] In april 2016 zei premier Benjamin Netanyahu tegen Vladimir Poetin in Moskou dat Israël een 'terror-front' in de Golanhoogten wilde voorkomen en het gebied deel van Israël moest blijven.[10]
In 2018 bracht Netanyahu, uitgerekend op woensdag 9 mei - de dag dat Rusland de overwinning op nazi-Duitsland viert - een bezoek aan Moskou. Op 24 mei 2018 zette Israëls minister Yisrael Katz (1955) het voorstel om de soevereiniteit van Israël over de bezette Golanhoogvlakte te erkennen op de agenda van bilaterale diplomatieke gesprekken met president Donald Trump van de Verenigde Staten.[11] Op diezelfde dag vertelde Tamir Pardo, de voormalige chef van de Mossad, in een interview voor de Israëlische televisie dat premier Netanyahu in 2011 het bevel aan de Mossad en het leger had gegeven om plannen op te stellen om binnen 15 dagen een aanval op Iran te kunnen uitvoeren; hij had aan de minister van Justitie gevraagd om te laten onderzoeken of Netanyahu dat bevel wel mocht geven. Hij zei dat nadat militaire bases in Syrië doelwit waren van Israëlische F-35's.[12] Pardo kreeg felle kritische reacties, aangezien dat soort informatie strikt geheim had moeten blijven.[13]
Aangezien Israël vreesde dat het Syrische leger in de toekomst met hulp van Iran zou kunnen proberen de Golanhoogvlakte te heroveren, bezocht de Israëlische minister van Defensie Avigdor Lieberman eind mei Rusland in de hoop dat Moskou druk op Iran zou uitoefenen om weg te blijven uit Zuid-Syrië.[14]
In januari 2019 kwamen de 22 lidstaten van de Arabische liga in Tunesië bijeen om een resolutie van de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties te eisen, en een wettelijk oordeel van het Internationaal Gerechtshof, over de beslissing van de VS om Israëls soevereiniteit over de Golanhoogten te erkennen. EU-Secretaris-Generaal Antonio Guterres zei dat elke resolutie aangaande het conflict met Syrië de territoriale integriteit van Syrië, inclusief de bezette Golanhoogten, moest garanderen.[15]
In maart 2019 zette Netanyahu Trump onder druk om nog vóór de verkiezingen van april 2019 de Golanhoogten als 'van Israël' te erkennen. Het ministerie van Buitenlandse zaken van de VS verwijderde op 13 maart in zijn jaarrapport de term "bezet" van de door Israël bezette gebieden (de Westelijke Jordaanoever, de Gazastrook en de Golanhoogvlakte), en noemde de Golanhoogvlakte "door Israël gecontroleerd".[16] Trumps nationale veiligheidsadviseur John Bolton en de Amerikaanse ambassadeur voor Israël David Friedman hadden mede op erkenning aangedrongen. De Palestijnse President Mahmoud Abbas uitte hier felle kritiek op en liet middels zijn woordvoerder weten dat dit niets veranderde aan de realiteit van de bezetting.[17] Syrië, Rusland en Iran veroordeelden de erkenning van soevereiniteit van Israël over de Golan. Tijdens een spoedbijeenkomst van de OIC (Organisazation of Islamic Cooperation) in Istanbul waarschuwde de Turkse president Recep Tayyip Erdoğan dat dit een nieuwe crisis in de regio zou kunnen aanwakkeren.[18] Ook de Europese Unie zal, overeenkomstig internationale wetgeving, de gebieden die Israël heeft bezet niet erkennen als deel van zijn grondgebied.[19]
Op 23 maart 2019 verzocht Syrische regering in Damascus de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties om de resoluties aangaande de Golanhoogvlakte hoog te houden. De woordvoerder van de VN bevestigde dat het VN-beleid ten aanzien van de status van de Golan was gebaseerd op die resoluties en die van de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties. De Verenigde Staten stonden ook achter Resolutie 242 van 1967 die aan Israël verzocht zich terug te trekken uit de gebieden die het bezet had in de Zesdaagse oorlog en verwijst naar de ontoelaatbaarheid van verwerving van grondgebied door oorlog. De resoluties in 1973 bevestigde het verzoek om terugtrekking en eenzelfde maatregel in 1981 verwierp Israëls annexatie van de Golan.[20]
Op 25 maart 2019 ondertekende de Amerikaanse president Donald Trump in aanwezigheid van premier Benjamin Netanyahu eenzijdig een verklaring, dat de Verenigde Staten de bezette Golanhoogvlakte erkent als deel van Israël. Hiermee brak Trump met het beleid van de VS van de afgelopen halve eeuw.[21]
- In 2013 had de Israëlische regering al aan het Amerikaanse bedrijf van Dick Cheney, Genie Energy, een licentie afgegeven met exclusieve rechten om in de Golan olie en gas te gaan boren, wat na voorafgaande analyse in grote hoeveelheden aanwezig is. De aandeelhouders Jacob Rothschild en Rupert Murdoch kregen daarmee de exclusieve rechten op een gebied met een straal van zo'n 153 vierkante mijl.[22] Rond dat jaar waren er ongeveer 30 Israëlische nederzettingen met 20.000 kolonisten in de door Israël bezette Golanhoogten.
Het besluit van Trump ging in tegen het oordeel van de Verenigde Naties, die annexatie door Israël van bezet gebied nooit hebben erkend. De Verenigde Naties, Europese en Arabische staten verklaarden dat de Golanhoogten Syrisch staatsgebied zijn, ongeacht wat de VS daarover hebben besloten.[23]
Op 23 maart 2019 demonstreerden honderden Druzen langs de grens met Israël en in Quneitra. De woordvoerder zei dat Trump "was making commitments" over Arabisch, Syrisch land, niet-Israëlisch gebied".[24] Na zijn bezoek aan Washington liet Israëls premier Benjamin Netanyahu - op voorwaarde van anonimiteit, Hebreeuws sprekend - weten dat deze erkenning de weg vrijmaakt voor een mogelijke toekomstige annexatie van de Westelijke Jordaanoever, en claimde dat gebied, wat bezet is in een defensieve oorlog behouden kan worden als 'van ons'. De VN-Veiligheidsraad en opeenvolgende regeringen van de VS beschouwen de Golanhoogten als bezet gebied, over welks teruggave onderhandeld zou worden als onderdeel van een een veelomvattende vredesovereenkomst tussen Israël en Syrië. De permanente leden Groot-Brittannië en Frankrijk zeiden de Golanhoogvlakte blijvend te beschouwen als door Israël bezet gebied in lijn met de resoluties van de veiligheidsraad tegen China en Rusland.[25]
De Syrische minister van Buitenlandse Zaken zei in een reactie dat Syrië "alle middelen zal aanwenden om de Golan te bevrijden van de bezetting door Israël."[26]
Op 23 april 2019 kondigde Netanyahu aan dat hij voor goedkeuring van zijn regering een voorstel zal indienen om een nieuwe gemeenschap in de Golanhoogten naar Trump te vernoemen. In november 2019 werd daar een pre-pre-militaire kostschool voor enkele honderden kansarme jongeren uit Israël geopend.[27]
De opvolger van Trump, president Joe Biden, heeft de erkenning van Trump van Israëls bestuur over Golanhoogvlakte ongemoeid gelaten. Zijn staatssecretaris van Buitenlandse Zaken Antony Blinken heeft die echter niet erkend.[28] Omdat duidelijk was dat er met de regering Biden geen verandering zou komen kondigde Naftali Bennett in december 2021 een groots constructie en ontwikkelingsplan aan met een verdubbeling van het aantal kolonisten tot zo'n 100.000.[29]
In juni 2023 kwam het tot gewelddadige confrontaties tussen Druzen, die tegen de bouw van windturbines in Kfar Vradim protesteerden, en de Israëlische ordediensten.[30]
In december 2024, vlak na de val van het Syrische regime van Bashar al-Assad, bezette het Israëlische leger de bufferzone die in 1974 door UNDOF was ingericht, inclusief de strategisch gelegen berg Hermon.[31]
Belang van de Golanhoogten
[bewerken | brontekst bewerken]
Strategisch belang
[bewerken | brontekst bewerken]
Dit gebied heeft een groot strategisch belang. Dit belang geldt zowel voor de Israëlische defensie, aangezien de afstand tot bijvoorbeeld de stad Haifa slechts enkele tientallen kilometers bedraagt, als voor de Syrische defensie, omdat ook de afstand tot de Syrische hoofdstad Damascus niet meer dan enkele tientallen kilometers bedraagt. Israël heeft hier radarposten geplaatst. De Golanhoogten zijn dus een soort poort tussen Israël en Syrië. Langeafstandsraketten hebben het militair-strategisch belang van de Golanhoogten wel verminderd.
Economisch belang
[bewerken | brontekst bewerken]Water
[bewerken | brontekst bewerken]De Golanhoogten zijn voor de watervoorziening van groot belang voor alle omliggende landen: Syrië, Jordanië, Israël en de Westelijke Jordaanoever. Water stroomt uit drie bronrivieren vanaf de hoogvlakten naar de Jordaan en in het Meer van Tiberias. Daar dicht bij ontspringt ook de bron Banias. De strijd om water is een belangrijke oorzaak van vele conflicten. Als reactie op de aanleg van het Israëlische Nationaal Waterkanaal (reeds voor 1955 gestart) om water uit de Jordaan naar de Negev te leiden, begon Syrië in 1957 de Dan om te leiden, zodat het water in plaats van naar Israël naar Jordanië zou stromen en van daaruit via de Jarmuk in de Jordaan. In 1964 maakte Israël de omlegging ongedaan en voltooide het Nationale Waterkanaal. In de oorlog van 1967 veroverde Israël het gebied met de bronnen van de Jordaan.[32]
Olie en gas
[bewerken | brontekst bewerken]Een gebied met een omtrek van 152 vierkante mijl in het zuidelijk deel van de Golanhoogten bevat een enorme hoeveelheid olie en gas in relatief dichte formaties. Dit is gebaseerd op een voorafgaande analyse en interpretatie van de bestaande geologische gegevens. In 2013 gaf Israël aan het Amerikaanse bedrijf Genie Oil and Gas een licentie af met exclusieve rechten op het boren naar petroleum in dat gebied.[33] Dit omvat ook het gebied dat in 1973 aan het eind van de Oktoberoorlog door de VN was aangewezen als UN Disengagement Observer Force Zone (UNDOF), de gedemilitariseerde bufferzone tussen de twee landen.
Producten
[bewerken | brontekst bewerken]Sinds oudsher worden er druiven geteeld in de Golanhoogten, waarvoor de grond zeer geschikt is. Ook andere landbouwproducten worden hier verbouwd en er vindt tevens veeteelt plaats. De in de Israëlische nederzettingen geproduceerde wijn wordt door een Israëlisch bedrijf geëxporteerd. In november 2015 gaf de Europese Commissie in een Verklaring te kennen dat producten uit de door Israël sinds juni 1967 bezette gebieden moeten zijn voorzien van etikettering met vermelding van de herkomst 'Israëlische nederzettingen' van deze producten.[34]
Etikettering
- Op 12 november 2019 besloot het Europese Hof van Justitie dat de Europese landen op de etiketten van producten uit de door Israël bezette gebieden duidelijk moeten vermelden dat ze uit de illegale Israëlische nederzettingen afkomstig zijn. Consumenten krijgen daarmee informatie over de herkomst ervan zodat ze een bewuste keuze kunnen maken. Het Europese Hof onderstreepte daarbij dat "de nederzettingen concrete uitingen zijn van een politiek van een staat om de eigen bevolking over te brengen buiten zijn territorium, wat in strijd is met de regels van algemeen internationaal mensenrecht."[35][36]
Toerisme
[bewerken | brontekst bewerken]De Golanhoogten trekken veel toeristen. Er bevinden zich restanten van duizenden jaren oud, waaronder Rujm al-Hiri, het kasteel Nimrod en Gamla. Voorts zijn er riviertjes in diepe dalen met watervallen, wintersport op de Hermonberg, Druzische stadjes met eethuisjes en wijngaarden en wijnproeverijen. In het zuidoosten zijn stranden aan het Meer van Tiberias en Hamat Gader (al-Hamma), met oudheden, baden en een krokodillenboerderij.
Onderhandelingen rond de Golanhoogten
[bewerken | brontekst bewerken]Rond de grens van Syrië en Israël
[bewerken | brontekst bewerken]Syrië wil controle over de gehele Golan, de oostelijke oever van het meer van Tiberias. Hafiz al-Assad, de vroegere president van Syrië, beloofde dat al deze gebieden (weer) deel uit zouden gaan maken van Syrië. Na zijn dood in 2000 zette zijn zoon, president Bashar al-Assad, dit streven voort. Verschillende Israëlische premiers beloofden wel een territoriaal compromis en vredesverdrag met Syrië na te streven, maar niet de gehele Golan te willen ontruimen.
Tijdens de regeerperiode van Ehud Barak werden er vredesbesprekingen tussen Israël en Syrië gehouden, waarbij de teruggave van (gedeelten van) de Golan in het kader van 'land voor vrede' werd besproken. Wat er precies ter discussie stond wordt betwist. Barak hield als motto aan: 'de diepte van de terugtrekking wordt gelijk aan de diepte van de vrede'. In 2000, nog tijdens Baraks ambtstermijn, liepen de vredesbesprekingen tussen Israël en Syrië stuk, evenals in 2010 met Benjamin Netanyahu onder bemiddeling van John Kerry.
In januari 2004 sprak de Syrische president Bashar al-Assad over het hervatten van de vredesbesprekingen. De Israëlische president Moshe Katsav nodigde hem uit naar Jeruzalem te komen voor vredesbesprekingen. De Golanhoogten zouden dan ook aan bod komen. Bashar al-Assad nam de uitnodiging niet aan en de Israëlische premier Ariel Sharon eiste onvoorwaardelijke onderhandelingen.
Rond de grens van Libanon en de Golanhoogten
[bewerken | brontekst bewerken]Israël houdt de Shebaa-boerderijen bezet. De Verenigde Naties hebben er in 2000 bij Israël op aangedrongen zich van het gehele Libanese grondgebied terug te trekken. Volgens de VN behoren de Shebaa-boerderijen bij Syrië, en dus bij de Golanhoogten. Israël heeft er echter militairen gestationeerd en beschouwt de Syrische grensplaats Ghajar als Israëlisch.[37]
Belangrijk vogelgebied
[bewerken | brontekst bewerken]De hoogvlakte is aangewezen als Important Bird Area door BirdLife International vanwege het belang voor significante populaties van de kraanvogel, marmereend, ooievaar en steppekievit.[38]
Zie ook
[bewerken | brontekst bewerken]Externe links
[bewerken | brontekst bewerken]- Changing the Landscape Al-Marsad, the Arab Centre for Human Rights in the Occupied Golan, november 2008
