
Geologia planetarna (znana również jako astrogeologia lub exogeologia) – dyscyplina nauk planetarnych zajmującą się badaniem geologii ciał niebieskich, takich jak planety i ich księżyce, planetoidy, komety oraz meteoryty[1][2]. Pomimo że przedrostek geo odnosi się tradycyjnie do Ziemi, nazwa „geologia planetarna” została utrwalona z przyczyn historycznych i praktycznych[3]. Dziedzina ta pozostaje silnie powiązana z klasyczną geologią ziemską[3].
Geologia planetarna obejmuje takie zagadnienia jak określanie właściwości i procesów wewnętrznej struktury planet skalistych, procesy powierzchniowe takie jak wulkanizm, powstawanie kraterów uderzeniowych, a także procesy hydrologiczne oraz anemologiczne[4]. Pomimo że zewnętrzne warstwy gazowych olbrzymów zdominowane są przez gazy, także one stanowią przedmiot zainteresowania geologii planetarnej, zwłaszcza w kontekście ich wnętrz. Dziedziny wchodzące w skład geologii planetarnej wywodzą się w dużej mierze z tradycyjnych nauk geologicznych, takich jak geofizyka, geomorfologia i geochemia[4].
Narzędzia i metody
[edytuj | edytuj kod]Symulowane misje międzyplanetarne realizowane na Ziemi pozwoliły na badania procedur i narzędzi wykorzystywanych w geologii planetarnej. Oceniano przydatność różnych narzędzi, w tym powszechnie używanych w archeologii, takich jak młotki, łopaty czy pędzle, pod kątem zastosowania przez geologów planetarnych[5]. Oprócz tych tradycyjnych narzędzi, do dyspozycji naukowców pozostają także nowoczesne technologie, w tym bazy danych spektroskopowych oraz dane z bezzałogowych misji kosmicznych, takie jak obrazy czy szczegółowe mapy[6]. W badaniach wykorzystywane są również teleskopy naziemne oraz teleskopy kosmiczne, jak Kosmiczny Teleskop Hubble’a[7].
Formacje i terminologia
[edytuj | edytuj kod]Geologia planetarna posługuje się szerokim zestawem standaryzowanych terminów do opisywania form powierzchni[8]. Wszystkie oficjalne nazwy form geologicznych w Układzie Słonecznym zatwierdzone przez Międzynarodową Unię Astronomiczną łączą jedno z tych terminologicznych określeń z unikalną nazwą własną. Dokładna konwencja nazewnicza zależy od ciała niebieskiego, na którym dana forma się znajduje, jednak wiele z nich ma zastosowanie uniwersalne dla wszystkich obiektów astronomicznych. Nowe nazwy muszą zostać zatwierdzone przez Międzynarodową Unię Astronomiczną i są zazwyczaj dodawane w miarę kartografowania i opisywania nowych form przez kolejne misje planetarne[9]. Przy wyborze standardowych nazw celowo unika się interpretacji genezy danej nazwy, ponieważ powinna ona jedynie opisywać jej wygląd zewnętrzny[8].
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ CHAPTER 5: PLANETARY GEOLOGY: Manual of Remote Sensing [online], marswatch.tn.cornell.edu [dostęp 2025-07-10] [zarchiwizowane z adresu 2015-10-25] .
- ↑ GEOL212 - Planetary Geology [online], www.geol.umd.edu [dostęp 2025-07-10] [zarchiwizowane z adresu 2015-07-16] .
- 1 2 Planetary geoscience, Cambridge: Cambridge university press, 2019, s. 3–19, ISBN 978-1-107-14538-2 [dostęp 2025-07-10] .
- 1 2 Paul K.P.K. Byrne Paul K.P.K., Planetary Geology, DavidD. Alderton, Scott A.S.A. Elias (red.), Oxford: Academic Press, 2021, s. 37–51, DOI: 10.1016/b978-0-08-102908-4.00125-9, ISBN 978-0-08-102909-1 [dostęp 2025-07-10] .
- ↑ KelseyK. Young KelseyK. i inni, Tools and technologies needed for conducting planetary field geology while on EVA: Insights from the 2010 Desert RATS geologist crewmembers, „Acta Astronautica”, 90 (2), NASA's 2010 Desert Research and Technology Studies Mission Objectives and Results, 2013, s. 332–343, DOI: 10.1016/j.actaastro.2011.10.016, ISSN 0094-5765 [dostęp 2025-07-10] .
- ↑ PDS Geoscience Node: Planetary Science Tools [online], pds-geosciences.wustl.edu [dostęp 2025-07-10] .
- ↑ Astrogeology Science Center | U.S. Geological Survey [online], www.usgs.gov, 1 lipca 2025 [dostęp 2025-07-10] (ang.).
- 1 2 Planetary Names [online], planetarynames.wr.usgs.gov [dostęp 2025-07-10] .
- ↑ AAS Committee on the Status of Women [online], www.aas.org, styczeń 2006 [dostęp 2025-07-10] [zarchiwizowane z adresu 2012-03-14] (ang.).