Бразилия
República Federativa do Brasil
Парчам Нишон
Суруди миллӣ
Забонҳои расмӣ	Хатои Lua: expandTemplate: template "ref-pt-br" does not exist.
Пойтахт	Бразилиа
Шаҳрҳои калонтарин	Сан-Паулу, Рио-де-Жанейро, Бразилиа, Салвадор, Форталеза
Шакли идора	ҷумҳурии президентии федеративӣ
Президент	Луис Инасиу Лула да Силва
Ноиби президент	Жералду Алкмин
Масоҳат
• Ҳамагӣ	8 515 767 км² км² (5-ум дар ҷаҳон)  км²
• % сатҳи об	0,65
Аҳолӣ
• Баҳо (2022)	≈203 080 756 наф.
• Барӯйхатгирӣ	наф.
• Зичӣ	≈24 нафар/км² наф./км²
ММД (БҚХ)
• Ҳамагӣ	$
• Ба сари аҳолӣ	$
ММД (номинал)
• Ҳамагӣ	≈2,17 трлн доллар (2 024) $
• Ба сари аҳолӣ	≈10 600 доллар $
ШРИ	0,76 (баланд)
Воҳиди пул	реал
Интернет-домен	.br
Рамзи ISO	BR
Рамзи КБО	BRA
Коди телефон	++55
Минтақаи замонӣ	UTC−2 … −5
Ҳаракати автомобилӣ	рост
Парвандаҳо дар Викианбор

Бразилия (ба португалӣ: Brasil; расман República Federativa do Brasil — Ҷумҳурии Федеративии Бразилия) — бузургтарин кишвари Амрикои Ҷанубӣ ва панҷумин кишвари ҷаҳон аз рӯи масоҳат буда, аз рӯи шумораи аҳолӣ дар ҷаҳон дар ҷойи ҳафтум меистад.^[1] Пойтахти он Бразилиа, бузургтарин шаҳраш Сан-Паулу аст. Бразилия дар шарқи қитъа воқеъ буда, дар соҳили Уқёнуси Атлас масоҳати васеъ дорад ва бо ҳамаи кишварҳои Амрикои Ҷанубӣ ба ҷуз Чили ва Эквадор ҳамсарҳад мебошад.^[2] Забони расмии давлат португалӣ аст — Бразилия ягона кишвари португализабони Амрико мебошад. Аҳолии он зиёда аз 200 миллион нафар буда, аксарияти онҳо дар наздикии соҳили Атлас зиндагӣ мекунанд.^[3]

Пеш аз омадани аврупоиён сарзамини имрӯзаи Бразилия макони зисти бисёр халқҳои бумӣ буд. Соли 1500 баҳрнаварди португалӣ Педру Алвариш Кабрал ба соҳили он расид ва Бразилия мустамликаи Португалия гардид; иқтисоди мустамлика бар найшакар, истихроҷи тилло ва меҳнати ғуломони африқоӣ асос меёфт.^[1]

Соли 1808 дарбори шоҳии Португалия аз ҳамлаи Наполеон ба Рио-де-Жанейро кӯчид; соли 1822 Бразилия истиқлол ба даст овард ва ҳамчун империя (зери ҳукмронии Педру I) идора мешуд. Соли 1888 ғуломӣ бекор карда шуд — Бразилия охирин кишвари Амрико буд, ки инро кард — ва соли 1889 ҷумҳурӣ эълон гардид. Дар асри XX кишвар давраҳои ҳукумати Жетулиу Варгас ва диктатураи ҳарбиро (1964–1985) аз сар гузаронид; аз соли 1985 демократия барқарор шуд ва соли 1988 конститутсияи нав қабул гардид.^[2]

Бразилия тақрибан нисфи Амрикои Ҷанубӣ-ро ишғол мекунад. Дар шимоли он Ҷангали Амазонка — бузургтарин ҷангали тропикии ҷаҳон — ва Дарёи Амазонка (аз рӯи ҳаҷми об бузургтарин дарёи ҷаҳон) ҷойгир аст; дар марказ ва ҷануб — баландкӯҳҳои Бразилия (планалту), дар ғарб — ботлоқзори Пантанал, дар канори соҳил — Ҷангали Атлас. Нуқтаи баландтарини кишвар — қуллаи Пику-да-Неблина (≈2995 м).^[1]

Қисми зиёди кишвар иқлими тропикӣ дорад, дар ҷануб бошад иқлими муътадил аст; масоҳати Бразилия зиёда аз 8,5 миллион километри мураббаъ мебошад, ки онро панҷумин давлати ҷаҳон аз рӯи масоҳат мегардонад.

Аҳолии Бразилия тибқи барӯйхатгирии соли 2022 зиёда аз 203 миллион нафар буд.^[3] Зичии аҳолӣ паст аст (≈24 нафар дар як км²), вале он ниҳоят нобаробар тақсим шудааст — аксарияти сокинон дар наздикии соҳили Уқёнуси Атлас зиндагӣ мекунанд, дар ҳоле ки минтақаи Амазонка камаҳолӣ аст. Аз ҷиҳати таркиб аҳолӣ гуногунмиллат буда, аз авлоди аврупоиён, африқоиён, мардуми бумӣ ва муҳоҷирони осиёӣ иборат аст. Қариб 87% аҳолӣ дар шаҳрҳо зиндагӣ мекунанд. Аз ҷиҳати дин аксари мардум масеҳӣ (католикҳо ва протестантҳо) мебошанд.

Бразилия ҷумҳурии президентии федеративӣ мебошад, ки аз 26 иёлат ва Округи Федералӣ иборат аст. Президент ҳам сарвари давлат ва ҳам сарвари ҳукумат аст; қонунгузорӣ ба ӯҳдаи Конгресси Миллии думаҷлисагӣ — Палатаи вакилон ва Сенати федералӣ — мебошад, мақоми олии судӣ — Суди федералии олӣ (STF) аст. Бразилия узви Созмони Милали Муттаҳид, G20, БРИКС, МЕРКОСУР ва Созмони давлатҳои Амрико мебошад.^[2]

Кишвар ба 26 иёлат ва Округи Федералӣ (ки дар он Бразилиа ҷойгир аст) тақсим мешавад; иёлатҳо ба панҷ минтақа гурӯҳбандӣ шудаанд: Шимол, Шимолу Шарқ, Маркази Ғарб, Ҷанубу Шарқ ва Ҷануб. Сераҳолитарин иёлат — Сан-Паулу, калонтарин аз рӯи масоҳат — Амазонас. Дар маҷмӯъ дар Бразилия зиёда аз 5500 муниципалитет вуҷуд дорад. Сераҳолитарин шаҳрҳои кишвар — Сан-Паулу, Рио-де-Жанейро, Бразилиа, Салвадор ва Форталеза мебошанд.

Бразилия бузургтарин иқтисоди Амрикои Лотин ва яке аз даҳ иқтисоди бузурги ҷаҳон (аз рӯи ҳаҷми номиналӣ) аст. Кишоварзӣ яке аз пояҳои иқтисод буда, Бразилия аз пешсафони ҷаҳон дар истеҳсоли лӯбиёи соя, гӯшти гов, қаҳва, найшакар ва афшураи афлесун мебошад; ҳамчунин истихроҷи маъдан (маъдани оҳан — ширкати «Vale»), нафт (ширкати «Petrobras», конҳои зеринамакӣ), саноати коркард (ҳавопаймоҳои «Embraer», автомобилсозӣ) ва соҳаи хидматрасонӣ рушд кардаанд.^[2] Бразилия узви бозори умумии МЕРКОСУР аст; мушкилоти асосии иқтисодӣ — нобаробарии иҷтимоӣ ва нобудшавии ҷангалҳо мебошанд.

Фарҳанги Бразилия омезиши таъсироти бумӣ, португалӣ, африқоӣ ва муҳоҷирӣ мебошад. Футбол вижагии миллӣ аст — мунтахаби Бразилия панҷ маротиба қаҳрамони Ҷоми ҷаҳонии футбол шудааст, ки рекорди ҷаҳон мебошад. Мусиқии самба ва босса-нова, рақси капоэйра, карнавали Рио-де-Жанейро (яке аз бузургтарин ҷашнҳои ҷаҳон), адабиёт (Машаду ди Ассис, Жоржи Амаду, Паулу Куэлю), кино ва теленавелаҳо машҳуранд. Таомҳои миллӣ — фейжоада ва шураску. Ёдгориҳои машҳур: ҳайкали Исои Наҷотдиҳанда дар Рио-де-Жанейро ва шаршараҳои Игуасу. Донишгоҳҳои бузург — Донишгоҳи Сан-Паулу (USP) ва Кампинас (UNICAMP).

• Амрикои Ҷанубӣ
• Бразилиа
• Сан-Паулу
• Рио-де-Жанейро
• Дарёи Амазонка
• Ҷангали Амазонка
• Португалия
• Иёлатҳои Бразилия

Викианбор маводҳои вобаста ба мавзӯи

Бразилия дорад

• Бразилия дар Encyclopædia Britannica
• Бразилия — The World Factbook Бойгонӣ шудааст 12 августи 2021  сол.
• IBGE — оморҳои расмии Бразилия