 Байрак
 Илтамга
| |
| Башкала | Пекин |
|---|---|
| Халык саны | 1 404 890 000 (2025)  |
| Нигезләнгән | 1 октябрь 1949 |
| Сәгать кушагы | UTC+08:00 |
| Рәсми тел | стандарт кытай теле (путуңхуа), кытай теле |
| География | |
| Мәйдан | 9,596,961 км² |
| Координатлар | 35.8447°N 103.4519°E |
| Сәясәт | |
| Дәүләт башлыгы исеме | Кытай Халык Җөмһүрияте рәисе |
| Дәүләт башлыгы | Си Җинпиң |
| Башлык исеме | КХҖ беренче министры |
| Хөкүмәт башлыгы | Ли Цян |
| 0°0′0″N 0°0′0″E | |
| Нигезләүче | Кытай коммунистлар фиркасе |
| Икътисад | |
| ТЭП | $17 820 459 million (2021), $17 963 171 million (2022) |
| Акча берәмлеге | юән |
| Эшсезлек дәрәҗәсе | 5% (2014)[1] |
| Туу күрсәткече | 1.60 (2021)[2] |
| КПҮИ | 0.768 (2021)[3] |
| Яшәү озынлыгы | 79 ел (2022)[4] |
| Джини коэффициенты | 38.2 (2019)[5] |
| Башка мәгълүмат | |
| Ярдәм телефоннары | |
| Электр аергычы төре | NEMA 1-15,[8] Europlug, AS/NZS 3112 |
| Автомобил хәрәкәте ягы | уң |
| Челтәр көчәнеше | 220 вольт[8] |
| Телефон коды | +86 |
| ISO 3166-1 коды | CN |
| ХОК коды | CHN |
| Интернет домены | .cn, .中国, .中國, .公司 |
Кытай Халык Җөмһүрияте яки Чин Халык Җөмһүрияте (кыт. 中華人民共和國, гади. кыт. 中华人民共和国, пиньинь Zhōnghuá Rénmín Gònghéguó), кыскача КХҖ яки Кытай – халык саны буенча дөньяда икенче урында торучы Көнчыгыш Азиядә урнашкан дәүләт. Россия һәм Канададан соң территория буенча өченче урында.
1949нчы елда Чин Халык Җөмһүриятен игълан иткәннән соң дәүләт белән Чин Коммунистик Фиркасе идарә итә.
Кытай 14 ил белән чиктәш: Әфганстан, Бутан, Мьянма (Бирма), Һиндстан, Казакстан, Кыргызстан, Лаос, Монголия, Непал, Пакистан (бәхәсле Кәшмир регионында), КХДҖ, Россия, Таҗикстан һәм Вьетнам.
Чин Конституциясе буенча Тайвань һәм аңа орынып торучы утраулар КХҖ составына керә. Чынлыкта бу территорияләр белән өлешчә танылган Чин Җөмһүрияте идарә итә.
Җәгърафи мәгълүмат
[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]Кытайның табигате гаҗәпләнерлек төрле. Аның төньяк-көнчыгышы — дала һәм калкулыклар, монда салкын кыш һәм корылыклы эссе җәй. Көнбатышка таба Бөек Кытай тигезлеге сузыла. Ул — халык иң күп яшәгән төбәк. Анда игенчелек нык үсешкән. Күп гасырлар элек булганча, иксез-чиксез далаларны иңләп көтү-көтү сарыклар, елкы өерләре, дөяләр йөри. Кытайның урта өлешендә бөек Янцзы елгасы хакимлек итә. Аннан көньякка табан йөзләрчә чакрым җирләрне дөге басулары били. Субтропик көньяк-көнчыгышта тау битләүләре ясалма сикәлтәләргә бүлгәләнгән һәм аларда чәй плантацияләре урнашкан. “Кытай камелиясе” дип аталган чәй хәзер бөтен дөньяда билгеле, ә илнең көньягында чәйне ике мең елдан күбрәк вакыт эчәләр. һәм, ниһаять, Кытайның көньяк-көнбатышы — ул мәһабәт Тибет таулары. Аларның биеклеге 5 мең метрга җитә. Борынгы заманнарда Такла-Макан чүле аша һәм Тарим елгасы буйлап Бөек ефәк юлы үткән.
Илнең 88 процент мәйданын таулар һәм калкулыклар били. Тибетны төньяктан Кунь-лунь, көнбатыштан — Каракорым, көньяктан — Һималай, көнчыгыштан Хэндуаньшань таулары каплап тора. Һинд, Брахмапутра һәм Меконг кебек бөек елгалар да башлангычын Тибеттан ала. Гомумән, илдә 1,6 мең елга бар. 370 күлнең, урта гасырларда ук үткәрелгән 1,8 мең чакрым озынлыктагы Бөек Кытай каналының хуҗалык өчен әһәмияте бик зур.[10]
Борынгы тарих
[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]Чин тарихнасәсе буенча, якынча б.э.к. 2070 елда барлыкка килгән Ся династиясе булды, ләкин аның барлыгы күп кенә белгечләр тарафыннан шик астына куела.
Шаң династиясе — Чин территориясендә беренче барлыгы археологик, нарратив һәм эпиграфик чыганаклары белән дәлилләнгән дәүләт берәмлеге. Озак еллар дәвамында күрше кабиләләр белән сугыш алып барганлыгы сәбәпле б.э.к. 11 гасырга таба аның территориясе шактый киңәйгән. Шаң династиясе дәверендә оракул сөяге язуы — хәзерге чин язуының элгәре барлыкка килгән. Шаң династиясе б.э.к.1046 – б.э.к. 256 елларда хакимлек иткән Дҗоу (Чжоу) династиясе тарафыннан басып алынган. Бу дәвердә колбиләүчелек янәдән үсеш алган. Дҗоу династиясе басып алган зур терртиориясе беренче Дҗоу ваннары тарафыннан үз туганнарына, якыннарына вә гаскәрбашларына бүлеп бирелгән булган. Шул сәбәпле соңрак бу җирләрдә бер-берсе белән көрәш алып барган берничә патшалык пәйда булган. Көрәш дәвамында аерым эре патшалыклар барлыкка килделәр. Бу патшалыклар Джоу ванннарының хакимиятен танымаганнар. Шуннан соң алар арасында ике ярым гасыр дәвамында сугышлар булганнар («Яз һәм Көз дәвере», б.э.к. 722—481 еллар). «Сугышкан патшалыклар» (б.э.к. V гасыр — б.э.к. 223 ел) дәверендә үз король, министрлыклар һәм гаскәре булган җиде куәтле патшалык оешып беткән. Шуларның иң көчлесе — Чин (Цин) дәүләте б.э.к. 221 елда башкаларны буйсындыра һәм бердәм кытай дәүләтен төзи.
Империяле Чин
[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]Чин императоры Чин Шихуаң (Цинь Шихуан) үзен Кыйтайның беренче императоры дип игълан иткән. Ул күп ислахлар үткәргән: бердәм юл челтәре, акча берәмлеге, үлчәү бермлекләре кертелгән, кытай язуының стандартлаштыру үткәрелгән, һуннардан саклану өчен төньяк чигендә Бөек Кытай дивары корылган. Шул ук вакытта Чин Шихуаңның үтә авторитар сәясәте төрле гыйсъяннарга китергән, һәм аның үлеменнән соң тиз арада Чин империясе юкка чыккан.
Урта түрәләр катлмыннан чыккан Лю Баң б.э.к 206 елда Һән (Хань) исемле династиясенә һәм Һән империясенә нигез сала. Һән империясе дәверендә эре сәүдә мәркәзләре (Лояң, Чеңду, Һәндән, Линҗи) пәйда була, товар-акча мөнәсәбәтләре, эчке вә тышкы сәүдә үсеш алды. Көнчыгыш Төркистан арыклы көнбатыш — Урта Азиягә һәм Якын Көнчыгыш мәмләкәтләренә барган сәүдә юлы — Бөек ефәк юлы салынды. Басып алу яулары нәтиҗәсендә империягә Корея, Вьетнам, Монголия һәм Урта Азия кушылганнар. Гомумән, Һән династиясе дәвере Кытайның алтын гасыры булып санала, бу хәтта кытай халкының үзаталышында (кыт. трад. 漢族, гад. 汉族, пиньинь: hànzú, палл.: һәнзу) да чагылыш тапты.
Һән империясе таркалуыннан соң Өч патшалылык дәвере булды. Хәрби башлыклар арасында хакимият өчен көрәш нәтиҗәсендә 265 елда яңа Җин (Цзинь) империясе барлыкка килә. Ләкин 316 елда күчмә халыклар Җин империясен тар-мар итеп бөтен Төньяк Кытайны басып алганнар. Нәтиҗәдә Төньяк Кытайда төрле дәверләрдә 16 кытай булмаган патшалык хөкем сөрде. Кытай аксөякләрнең күп өлеше көньякка качып китеп, Көнбатыш Җин династиясенә (317—420) нигез салдылар. Кытай булмаган патшалыклар арасында 100 елдан артык дәвам иткән үзара сугышлар нәтиҗәсендә Тоба Вей (Төньяк Вей) дәүләте (386—534) җиңүче булып чыгып, бөтен Төньяк Кытайны үз кулы астында берләштерде.
420—581 елларда Көньяк һәм Төньяк династияләр хакимлек иткәннәр. Бу дәвердә Чинның көньякта Сун (420—479), Чи (479-502), Ляң (502-557), Чен (557—589), төньякта Төньяк Вей (386-534), Көнчыгыш Вей (534-550). Төньяк Чи (550-577), Көнбатыш Вей (535-557), Төньяк Дҗоу (550-581) кебек дәүләтләр пәйда булганнар. 581 елд суй династиясе Кыйтаны яңадан берләштерә. 618 елда хакимияткә Таң династиясе килә. Соң (Сун) династиясе (960—1279) дөньяда иң беренче булып, кәгазь акчаларны чыгара башлый.
Төньяк һәм төньяк-көнбатышта Кытай территориясенең шактый өлешен Ляо киданьнар дәүләте, Ся тангытлар дәүләте басып алды. Соң империясе бу дәүләтләргә көмеш вә ефәк белән түләп торган.
13 гасырда Кытай әкренләп монголлар тарафыннан басып алынган. 1271 елда монголларның җитәкчесе Хубилай Юань династиясенә нигез салган. 1386 елда озак дәвам иткән көрәш нәтиҗәсендә Юань династиясе бәреп төшерелә һәм хакимияткә Миң династиясе килә.
16 гасырда Кытайда аурупалылар пәйда булганнар. 1557 елда Португалия Чинның Аомынь территориясен иҗарәгә алынган.
17 гасыр башында манҗур һөҗүмнәре нәтиҗәсендә Кытай кризиска юлыкты. 1628—1645 еллардагы крестьяннәр сугышы нәтиҗәсендә Миң династиясе урыныннан төшерелгән. Кытайны манҗур баскынчылары басып алдылар. Хакимият манҗурларның Чиң (Цин, 1644—1911) династиясе кулына үтте.
Яңа тарих
[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]1937 елда Япония Чинның күпчелек территорияләренә керә һәм япон-чин сугышын башлый.
1937 елның 8 августны — Японнар Ханбалыкны басып ала.
Моннан соң АКШ Япониягә икътисадый эмбаргоны белдерә[11].
1949 елның 1 октябрендә Кытай Халык Республикасы игълан ителә, Кытай тарихи үсешнең яңа стадиясенә аяк баса.
1982 елның 29 апрелендә Кытай халык саны бер миллиардны узды.
Кытай 22 провинциягә бүленгән, Тайвань 23нче буларак санала. Шулай ук милли азчылыклар яшәүче 5 автоном район, үзәккә буйсынучы 4 шәһәр һәм 2 махсус административ район бар.
Провинцияләр (22/23)
[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]Бу исемлек Wikidata мәгълүматларына нигезләнә һәм периодик рәвештә робот тарафыннан яңартылып тора. Исемлекне кулдан яңарту өчен уң яктагы яңартка басыгыз.
Исемлек өлкәсе эченә кертелгән барлык төзәтмәләр киләсе яңарту белән бетереләчәк!
.svg&mode=clean)
.svg&mode=clean)
.svg&mode=clean)
.svg&mode=clean)
.svg&mode=clean)
.svg&mode=clean)
.svg&mode=clean)
.svg&mode=clean)
.svg&mode=clean)
.svg&mode=clean)
.svg&mode=clean)
.svg&mode=clean)
.svg&mode=clean)
.svg&mode=clean)
.svg&mode=clean)
.svg&mode=clean)
.svg&mode=clean)
.svg&mode=clean)
.svg&mode=clean)
.svg&mode=clean)
_(%2Ball_claims_hatched).svg&mode=clean)
Автоном районнар (5)
[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]Бу исемлек Wikidata мәгълүматларына нигезләнә һәм периодик рәвештә робот тарафыннан яңартылып тора. Исемлекне кулдан яңарту өчен уң яктагы яңартка басыгыз.
Исемлек өлкәсе эченә кертелгән барлык төзәтмәләр киләсе яңарту белән бетереләчәк!
.svg&mode=clean)
_(%2Ball_claims_hatched).svg&mode=clean)
.svg&mode=clean)
.svg&mode=clean)
_(%2Ball_claims_hatched).svg&mode=clean)
Үзәккә буйсынучы шәһәрләр (4)
[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]Бу исемлек Wikidata мәгълүматларына нигезләнә һәм периодик рәвештә робот тарафыннан яңартылып тора. Исемлекне кулдан яңарту өчен уң яктагы яңартка басыгыз.
Исемлек өлкәсе эченә кертелгән барлык төзәтмәләр киләсе яңарту белән бетереләчәк!
| харита сурәте | Исем | рәсми исем | башкала | мәйдан | кулланылган тел |
|---|---|---|---|---|---|
 |
Нәнҗиң | zh-cn:南京市 | Xuanwu District | 6587.02 км² | |
.svg&mode=clean) |
Шаңхай | zh-cn:上海市 | Huangpu District | 6341 км² | ву теле Shanghainese |
.svg&mode=clean) |
Чуңчиң | zh-cn:重庆市 | Yuzhong District | 82403 км² | Western Xiangxi Miao Northern Tujia Eastern Xiangxi Miao |
| Nanjing | |||||
| Guangzhou Direct-controlled Municipality | |||||
| Үһән | |||||
.svg&mode=clean) |
Пекин | zh-cn:北京市 | Tongzhou District | 16410.54 км² | Jin Маньчжур теле Beijing dialect |
_(%2Ball_claims_hatched).svg&mode=clean) |
Тиәнҗин | zh-cn:天津市 | Hexi District | 11920 км² | |
| Shenyang |
Махсус административ район (2)
[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]Бу исемлек Wikidata мәгълүматларына нигезләнә һәм периодик рәвештә робот тарафыннан яңартылып тора. Исемлекне кулдан яңарту өчен уң яктагы яңартка басыгыз.
Исемлек өлкәсе эченә кертелгән барлык төзәтмәләр киләсе яңарту белән бетереләчәк!
| харита сурәте | Исем | рәсми исем | башкала | мәйдан | кулланылган тел |
|---|---|---|---|---|---|
_(%2Ball_claims_hatched).svg&mode=clean) |
Һоң Коң | zh:中華人民共和國香港特別行政區 en:Hong Kong Special Administrative Region of the People's Republic of China zh:香港 en:Hong Kong |
1105.69 км² 1649.34 км² 2755.03 км² |
инглиз теле кантон теле стандарт кытай теле (путуңхуа) юе теле Hong Kong Sign Language Мандарин кытай теле | |
 |
Macau | zh:中華人民共和國澳門特別行政區 pt:Região Administrativa Especial de Macau da República Popular da China |
115.3 км² | стандарт кытай теле (путуңхуа) Мандарин кытай теле кантон теле юе теле Макан теле португал теле |
Икътисад
[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]Кытай Халык Республикасының үзенчәлеге шунда: алар сәнәгать җитештерүе, фермер һәм шәхси хуҗалыкларны техник яктан тәэмин итүдә авыл хуҗалыгы техникасы һәм инвентарьларны поставкалауда алга киткән. Узган гасырның 70нче елларында Кытай, җиргә дәүләт хуҗа булган шартларда һәм хөкүмәт ярдәме күрсәтелгәндә, хуҗалык итүнең кече формаларын үстерү юнәлешендә зур казанышка иреште.
Янцзы елгасыннан төньяктарак бодай игәләр. Төньяк-көнчыгышта — кытай борчагы, шулай ук тарының бер төре — гаолян үстерәләр. Аның орлыгын азык буларак кулланалар. Әлеге вакытта Кытайда 500 миллион тонна ашлык җитештерелә. Ашлык культураларының уңышын күтәрүдә яңа технологияләр яхшы нәтиҗә бирә. Дәүләт ярдәмен тоеп, җирдә хезмәт итүче Кытай крестьяннары илнең азык-төлек бәйсезлеген тәэмин итә алды.
Кытайның куәтле сәнәгать потенциалы товарларны күпләп чит илләргә сату мөмкинлеге бирә. Кытай товарларын АКШка экспортлау күләме — 398 миллиард, ә БРИКС илләренә нибары 141 миллиард доллар тәшкил итә. Һәм, әлбәттә, БРИКСтагы илләрнең “Зур җиде”гә берләшкән илләргә экспорт күләме елдан-ел артуы да игътибарга лаек. Бу сумма 1,1 триллион доллар тәшкил итсә, эчке әйләнештәгесе 596 миллиард доллардан артмый.[12]
Халык
[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]Иң зур шәһәрләре – Чунцин, Шаңхай, Чыңду, Харбин, Тяньцзинь, Шиндзяджуан, Ухань, Чиңдау, Гуанджоу.
Кытай – күпмилләтле ил. Анда 56 милләт яши: хань, монгол, татар, хуэй, тибет, уйгыр, мяо, ийц, джуан, буитя, корея, маньджур, дунц, яотян, салар һ.б. милләтләр. Хань (кытай) милләте – 92 процент. Барлык милләтләр дә, саннары күпме булуга карамастан, тигез хокуклы итеп санала.
Дин
[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]Кытай рәсми рәвештә атеистик дәүләт булып тора һәм үз халкының дине буенча мәгълүматлар бирми. Шул сәбәпле дини демография буенча төгәл мәгълүматлар юк. Кытай Конституциясе дин тоту иреген гарантияли. Рәсми теркәлмәгән теләсә нинди дини оешма дәүләт тарафыннан эзәрлекләүгә дучар була. Кытай халкының 85 % ы дингә ышана, 15 % ы үзләрен атеист дип саный.
Соңгы мең ел эчендә кытай мәдәнияте күп кенә дини агымнарның йогынтысына дучар була. Даочылык, буддачылык һәм конфуцийчылык илнең «өч тәгълиматы» булып санала. Әлеге өч дин халык дине формасында бөтен ил буенча таралган.
Диннәрнең иң таралганнары – Даочылык, буддачылык , конфуцийчылык, ислам, католиклык. Диннәр Конституция һәм закон ярдәмендә саклана.
Бәяләүләр буенча, халыкның 2-3 % ы — мөселманнар, христианнар 5 % тәшкил итә. Буддизмны Кытай халкының 10-18 % ы якын итә. 30 % тан артык кытайлы җирле халык диннәрен куллана[13][14][15][16]. Һинд дине Кытайда азчылык тарафыннан тотыла. Әлеге дин хәзерге кыйтга Кытайда бик чикләнгән таралышлы, ләкин археологик дәлилләр Индуизмның урта гасырлар Кытаенда булганын раслый.
Кытайда ислам динендәге ун милләт халкының саны якынча 18 млн кеше тәшкил итә. Аларга башкортлар, уйгырлар, казакълар, татарлар, кыргызлар, үзбәкләр, дунсян, таҗиклар, хуэй мөселманнары керә. Кытай мөселманнары, нигездә, хәнәфи мәзһәбендәге сөнниләр, таҗиклар — шигый-исмәгыйлиләр.
Кытай халык университетының социологик тикшеренү үзәге 2013 елдан 2015 елга кадәр үткәргән (31 төбәктән 4382 дин тотучыны) сораштыру нәтиҗәсендә, «ислам — Кытай яшьләре арасында иң киң таралган дин» дигән нәтиҗә чыгарылган. Тикшеренү мәгълүматлары буенча, 30 яшькә кадәрге кытайларның 22,4 % ы үзен мөселман дип саный.
Вэй Дедун, Кытай халык университетының фәлсәфә мәктәбенең буддизм тикшеренүләре профессоры:
Кытайлылар арасында мөселман яшьләре саны буддистлар һәм католикларныкыннан югарырак булуның сәбәбе: ислам тарафдарларының күбесе этник азчылыкка карый, аларның хатын-кызлары еш кына берничәшәр бала таба, балалары да ислам динен кабул итә[17]
Дәүләт корылышы
[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]Чин — халык җөмһүрияте. Гамәлдәге конституциясе 1988 елның 4 декабрендә кабул ителгән; 1988, 1993, 1999 елларда аерым төзәтүләр кертелгән. Конституциягә күрә, Бөтенкытай халык вәкилләре мәҗлесе (БХВМ) — дәүләт хакимиятенең иң югары органы. БХВМ дәүләт башлыгын — КХҖ рәисен һәм аның урынбасарларны сайлый. Канун чыгаручы хакимиятне БХВМ гамәлгә ашыра. БХВМ провинция, автоном район, үзәккә буйсынучы шәһәрләр һәм кораллы көчләр тарафыннан сайланган депутатлардан гыйбарәт. БХВМның даими эшләүче органы — Даими кәмитит. БХВМ вәкаләт мөддәте 5 ел. Башкарма хакимиятне Дәүләт шурасы (хөкүмәт) гамәлгә ашыра. Ул БХВМ һәм аның даими комитеты алдында хисәп тота. Дәүләт шурасының вәкаләт мөддәте — 5 ел.
Кораллы көчләр
[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү].jpg&mode=clean)
.
Кытайның кораллы көчләре дөньяда сан ягыннан иң зурлардан дип санала. Ул атом-төш һәм ракета державасы булып тора.
Кытайның халык-азатлык армиясендә (КХАА) 2,5 млн кеше исәпләнә.
Соңгы еллардагы көчле модернизация нәтиҗәсендә Кытайның кораллы көчләре якын киләчәктә иң заманча корал булдырачак[18].
Искәрмәләр
[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]- ↑ Error on call to Template:cite web: Parameters url and title must be specified.
- ↑
Error: Unable to display the reference from Wikidata properly. Technical details:
- Reason for the failure of {{Cite web}}: The output template call would miss the mandatory parameter
url. - Reason for the failure of {{Cite Q}}: The Wikidata reference contains the property Калып:Property, which is not assigned to any parameter of this template.
- Reason for the failure of {{Cite web}}: The output template call would miss the mandatory parameter
- ↑ Error on call to Template:cite web: Parameters url and title must be specified (2022).
- ↑
Error: Unable to display the reference from Wikidata properly. Technical details:
- Reason for the failure of {{Cite web}}: The output template call would miss the mandatory parameter
url. - Reason for the failure of {{Cite Q}}: The Wikidata reference contains the property Калып:Property, which is not assigned to any parameter of this template.
- Reason for the failure of {{Cite web}}: The output template call would miss the mandatory parameter
- ↑ Error on call to Template:cite web: Parameters url and title must be specified.
- ↑
Error: Unable to display the reference from Wikidata properly. Technical details:
- Reason for the failure of {{Cite web}}: The Wikidata reference contains the property Калып:Property, which is not assigned to any parameter of this template.
- Reason for the failure of {{Cite Q}}: The Wikidata reference contains the property Калып:Property, which is not assigned to any parameter of this template.
- 1 2
Error: Unable to display the reference from Wikidata properly. Technical details:
- Reason for the failure of {{Cite web}}: The Wikidata reference contains the property Калып:Property, which is not assigned to any parameter of this template.
- Reason for the failure of {{Cite Q}}: The Wikidata reference contains the property Калып:Property, which is not assigned to any parameter of this template.
- 1 2
Error: Unable to display the reference from Wikidata properly. Technical details:
- Reason for the failure of {{Cite web}}: The Wikidata reference contains the property Калып:Property, which is not assigned to any parameter of this template.
- Reason for the failure of {{Cite Q}}: The Wikidata reference contains the property Калып:Property, which is not assigned to any parameter of this template.
- ↑ Бөек дәүләт, мәңгелек халык
- ↑ No Choice But War: the United States Embargo Against Japan and the Eruption of War in the Pacific. — McFarland, 1995. — ISBN 0-7864-0141-9
- ↑ Башкортстан — инвестицияләр мәйданы, archived from the original on 2016-03-05, retrieved 2015-11-13
- ↑ China Religion, Economy and Politics(ингл.)
- ↑ 全球国家及城市可靠翔实的人口数据和信息 (China Population Information and Research Center) 2010 елның 15 март көнендә архивланган(кыт.)(ингл.)
- ↑ National Bureau of Statistics of China(ингл.)
- ↑ UN World Population Prospects (2019 Revision). United Nations population estimates and projections(ингл.)
- ↑ Yuen Yeuk-laam. Religious Chinese are younger: report. Global Times, 8.07.2015(ингл.)
- ↑ АКШ күзләве: Кытай тиздән кораллануда иң алдынгы ил булачак
Чыганаклар
[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]- Бөек белән гади янәшә (Беләсезме?) – № 22-23 (11736), 21 февраль, 2012 2014 елның 11 апрель көнендә архивланган
Сылтамалар
[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү] Тематик сайтлар | |
|---|---|
| Сүзлекләр һәм энциклопедияләр | |
| Норматив контроль |
Шулай ук карагыз
[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү] | Азәрбайҗан1 • Әрмәнстан • Әфганстан • Бангладеш • Бәхрәйн • Берләшкән Гарәп Әмирлекләре • Бруней • Бутан • Вьетнам • Гөрҗистан1 • Гыйрак • Исраил • Индонезия • Иран • Йәмән • Казакъстан1 • Камбоҗа • Катар • Кипр • Көньяк Корея • Төньяк Корея • Көнчыгыш Тимор • Күвәйт • Кыргызстан • Кытай • Лаос • Лөбнан • Малайзия • Мальдивлар • Мисыр2 • Монголия • Мьянма • Непал • Оман • Пакьстан • Русия1 • Сингапур • Согуд Гарәбстаны • Сүрия • Таҗикстан • Таиланд • Төрекмәнстан • Төркия1 • Үзбәкстан • Үрдүн • Филипин • Һиндстан • Шри-Ланка • Япония
Танылмаган дәүләтләр һәм башка территорияләр:
Абхазия • Вазиристан • Гыйрак Көрдстаны 1 Өлеше Аурупада. 2 Күбесенчә Африкада. | |